Audyt finansowy, czyli badanie sprawozdania finansowego, to niezależna weryfikacja ksiąg rachunkowych firmy przeprowadzana przez biegłego rewidenta działającego w imieniu firmy audytorskiej. Dla wielu przedsiębiorców kluczowe pytanie brzmi nie „czy warto”, ale „czy muszę” – bo obowiązek badania wynika wprost z ustawy o rachunkowości, a jego zignorowanie rodzi realne konsekwencje prawne. W tym artykule wyjaśniamy, jakie progi finansowe decydują o obowiązkowym audycie, które firmy audytują się zawsze bez względu na wielkość, oraz jakie wyjątki warto znać, zanim podejmiesz decyzję.
Czym jest obowiązek badania sprawozdania finansowego
Obowiązek badania sprawozdania finansowego oznacza, że firma musi zlecić zewnętrznej firmie audytorskiej ocenę, czy jej roczne sprawozdanie finansowe rzetelnie i jasno przedstawia sytuację majątkową oraz finansową jednostki. Efektem badania jest opinia biegłego rewidenta, którą firma składa razem ze sprawozdaniem finansowym do Krajowego Rejestru Sądowego.
Podstawa prawna – art. 64 ustawy o rachunkowości. Zakres obowiązkowego badania określa art. 64 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości. Przepis wyróżnia dwie grupy podmiotów: te, które audytują się zawsze – ze względu na formę prawną lub rodzaj działalności – oraz te, dla których obowiązek zależy od trzech progów finansowych osiągniętych w poprzednim roku obrotowym.
Progi ustawowe – dwa z trzech warunków decydują o audycie
Dla tzw. pozostałych jednostek – czyli m.in. spółek z o.o., spółek osobowych oraz przedsiębiorstw osób fizycznych prowadzących pełną księgowość – obowiązek badania powstaje, gdy w roku poprzedzającym rok, za który sporządzono sprawozdanie, spełnione zostały co najmniej dwa z trzech poniższych warunków.
Suma aktywów bilansu. Suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego musi stanowić równowartość co najmniej 3 125 000 euro. To próg podniesiony z wcześniejszych 2 500 000 euro nowelizacją ustawy o rachunkowości z grudnia 2024 r., obowiązującą dla lat obrotowych rozpoczynających się po 31 grudnia 2024 r.
Przychody netto ze sprzedaży. Przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za dany rok obrotowy muszą wynieść równowartość co najmniej 6 250 000 euro – również podwyższone z wcześniejszych 5 000 000 euro w ramach tej samej nowelizacji.
Średnioroczne zatrudnienie. Trzeci warunek to średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty na poziomie co najmniej 50 osób. Ten próg nowelizacja pozostawiła bez zmian.
Jak przeliczyć euro na złote – przykład dla 2026 roku. Progi ustawowe są wyrażone w euro, więc trzeba je przeliczyć na złote według średniego kursu NBP z dnia bilansowego roku, którego dane analizujesz – nie roku, za który akurat sporządzasz sprawozdanie. Dla firmy z rokiem obrotowym równym kalendarzowemu, oceniając obowiązek badania za 2026 r., patrzysz na dane finansowe za 2025 r. i kurs NBP z 31 grudnia 2025 r.
Przy kursie 4,2267 zł za euro z tego dnia progi w złotych wyniosły: około 13,21 mln zł sumy aktywów oraz około 26,42 mln zł przychodów netto, przy niezmienionym progu 50 osób zatrudnienia. [VERIFY: przed publikacją i dla kolejnych lat obrotowych sprawdź aktualny kurs średni NBP z właściwego dnia bilansowego – kurs zmienia się co roku, więc kwoty w złotych trzeba przeliczać na nowo].
Firmy, które audytują się zawsze – niezależnie od wielkości
Część podmiotów nie musi w ogóle liczyć progów finansowych, ponieważ obowiązek badania wynika wprost z ich formy prawnej lub rodzaju prowadzonej działalności.
Spółki akcyjne i instytucje finansowe. Każda spółka akcyjna kontynuująca działalność – z wyjątkiem spółek pozostających w organizacji na dzień bilansowy – podlega obowiązkowemu badaniu bez względu na sumę aktywów, przychody czy zatrudnienie. Ten sam bezwarunkowy obowiązek dotyczy m.in. banków krajowych, oddziałów instytucji kredytowych i banków zagranicznych, zakładów ubezpieczeń i reasekuracji, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, funduszy inwestycyjnych, funduszy emerytalnych oraz krajowych instytucji płatniczych.
Grupy kapitałowe, fuzje i sprawozdania wg MSR. Roczne skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych zawsze podlegają badaniu, niezależnie od wielkości poszczególnych spółek wchodzących w skład grupy. Obowiązkowemu badaniu podlegają też sprawozdania spółek przejmujących i nowo zawiązanych za rok, w którym doszło do połączenia, a także roczne sprawozdania sporządzone zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości (MSR).
Wyjątki i sytuacje szczególne, o których łatwo zapomnieć
Kilka niuansów sprawia najwięcej problemów w praktyce – i to one najczęściej decydują o tym, czy firma przeoczy obowiązek albo poniesie zbędny koszt.
Pierwszy rok działalności. Ocena progów opiera się na danych za rok poprzedzający rok obrotowy, za który sporządzasz sprawozdanie. Nowo powstała spółka w pierwszym roku działalności zwykle nie ma jeszcze takich danych porównawczych, więc test progowy jej nie dotyczy – chyba że mieści się w grupie podmiotów audytowanych zawsze, np. jako spółka akcyjna.
Prosta spółka akcyjna to nie to samo co spółka akcyjna. Prosta spółka akcyjna (P.S.A.) nie jest objęta bezwarunkowym obowiązkiem badania zarezerwowanym dla klasycznej spółki akcyjnej. Podlega audytowi dopiero wtedy, gdy – tak jak spółka z o.o. – spełni dwa z trzech progów finansowych. To rozróżnienie bywa mylące nawet dla doświadczonych księgowych.
Audyt dobrowolny. Firma, która nie przekracza progów, może zlecić audyt dobrowolnie. W praktyce robią to spółki przygotowujące się do pozyskania inwestora, kredytu bankowego, fuzji, przejęcia lub wejścia na giełdę – niezależna opinia biegłego rewidenta zwiększa wiarygodność sprawozdania w oczach kontrahentów i instytucji finansowych.
Co grozi za brak obowiązkowego audytu
Niepoddanie sprawozdania finansowego badaniu, mimo ustawowego obowiązku, jest zagrożone karą grzywny albo karą ograniczenia wolności na podstawie art. 79 ustawy o rachunkowości – przepisy nie wskazują górnej kwoty wprost, bo wymiar kary ustala sąd w granicach określonych w Kodeksie karnym. Odpowiedzialność ponosi tu osobiście kierownik jednostki lub osoba odpowiedzialna za rachunkowość, a wyrok skazujący trafia do rejestru karnego.
Konsekwencje mają też wymiar organizacyjny: jeśli wymagane badanie nie zostało przeprowadzone, organ zatwierdzający sprawozdanie nie powinien podejmować decyzji o podziale lub pokryciu wyniku finansowego – taka decyzja byłaby nieważna z mocy prawa. W praktyce oznacza to zablokowaną wypłatę dywidendy do czasu uregulowania sytuacji.
Co zrobić, gdy Twoja firma przekroczy progi
Jeśli analiza danych za poprzedni rok obrotowy wskazuje na obowiązek badania, nie warto zwlekać z decyzją. Ustawa precyzyjnie określa terminy złożenia sprawozdania finansowego i opinii biegłego rewidenta w KRS, a wybór firmy audytorskiej musi poprzedzać podpisanie umowy o badanie. Co istotne, tej decyzji nie podejmuje zarząd, lecz organ zatwierdzający sprawozdanie – np. zgromadzenie wspólników albo rada nadzorcza.
Zanim ustalisz, czy Twoja firma podlega obowiązkowemu badaniu za dany rok, warto skonsultować wyliczenia z ekspertem – pomyłka w przeliczeniu progów albo przeoczenie terminu może kosztować więcej niż sam audyt.
Sprawdź, jak eksperci od audytów Moore Polska mogą pomóc Twojej firmie ustalić obowiązek badania i sprawnie przeprowadzić audyt finansowy – od analizy progów po opinię biegłego rewidenta.
Wojciech Kieszkowski, jestem doradcą podatkowym, który pracował już w wielu największych firmach doradczych w Polsce i na świecie. Mam ogromne doświadczenie w doradztwie podatkowym i świecie finansów. Zapragnąłem dzielić się nim z Wami na moim własnym, prywatnym blogu.
